: 
คำอธิบาย
พระพฤหัสบดี เป็นครูแห่งเทวดาทั้งหลาย พระศิวะเจ้าได้สร้างพระพฤหัสบดีขึ้นมา โดยนำฤษี 19 ตน มาป่นให้ละเอียดเป็นผง ห่อด้วยผ้าสีเหลือง ร่ายพระคาถาศักดิ์สิทธิ์ ห่อผ้านั้นก็กลายเป็นพระพฤหัสบดี เทพบุตรผู้ปรากฎเป็นฤาษี ทรงกวางเป็นพาหนะ ประจำอยู่ทิศตะวันตก เป็นเทพนพเคราะห์ประเภทศุภเคราะห์ มักทำอะไรด้วยความระมัดระวัง สุขุม รอบคอบ เมตตาปรานีต่อผู้อื่น เป็นมิตรกับพระอาทิตย์ และเป็นศัตรูกับพระจันทร์ สัญลักษณ์เลข 5 มีกำลังพระเคราะห์เป็น 19 เป็นครูของเทพทั้งหลาย จึงนิยมทำพิธีไหว้ครูในวันพฤหัสบดี
ครูเทพพฤหัสบดี” หมายถึง พระพฤหัสบดี เทพเจ้าตามคติพราหมณ์-ฮินดู ที่ได้รับการนับถือเป็น ครูของเหล่าเทวดา (คุรุเทพ) และเป็นสัญลักษณ์แห่งความรู้ สติปัญญา การศึกษา และคุณธรรม ซึ่งทำให้พิธีไหว้ครูในไทยมักจัดขึ้นในวันพฤหัสบดี เพราะเป็นวันมงคลที่เกี่ยวข้องกับเทพองค์นี้โดยตรง.
ความสำคัญของพระพฤหัสบดี
- คุรุเทพ: เป็นที่เคารพในฐานะครูผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาความรู้.
- เทพแห่งปัญญา: เกี่ยวข้องกับสติปัญญา ความรู้ หลักธรรม และการศึกษาเล่าเรียน.
- วันครู: วันพฤหัสบดีจึงถูกกำหนดให้เป็นวันครู เพื่อระลึกถึงคุณของครูบาอาจารย์.
- สีประจำวัน: สีเหลือง หรือสีแสด (ตามความเชื่อทางโหราศาสตร์).
การเชื่อมโยงกับพิธีไหว้ครู
- นักปราชญ์แต่โบราณนิยมเริ่มการสอนหรือมอบความรู้ในวันพฤหัสบดี.
- คำว่า “ครู” มาจากคำว่า “ครุ” (บาลี) แปลว่า “หนัก” สื่อถึงครูผู้แบกรับภาระการสอน.
- พิธีไหว้ครูจึงจัดในวันพฤหัสบดี เพื่อความเป็นสิริมงคลและแสดงความเคารพต่อครูตามคติพราหมณ์.
บทสวดบูชาพระพฤหัสบดี (บทสวดบูชาเทวดาพระพฤหัสบดี จากตำรา อ.เทพย์ สาริกบุตร) สวด ๑๙ จบ
- อิติปิโส ภะคะวา พระพฤหัสปติ จะมัสมิง
จะ พุทธะคุณัง จะ ธัมมะคุณัง จะ สังฆะคุณัง
สัพพะทุกขัง สัพพะภะยัง สัพพะโรคัง วิวัชชะเย
สัพพะลาภัง ภะวันตุเม
